از صحابهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله همانند عمار بن ياسر ، ابو ذر و ديگران از انصار تا آنان را براى اين منصب مهم نامزد نمايد ! ( 1 ) وى به جستجو در ميان ليست مردگان پرداخت و آرزو كرد كه اى كاش ! ابو عبيده و سالم زنده مىبودند تا رياست دولت را به آنان بسپارد ، با وجود اينكه آن دو هيچ سابقه‌اى در جهاد و خدمت در راه اسلام نداشته‌اند . . . آن قوم از او خواستند تا بعد از خود كسى را تعيين كند تا امور مسلمين را بر عهده گيرد ، اما وى خوددارى نمود و گفت : « دوست ندارم كه زنده و مردهء آن را بر گردن گيرم ! » . ( 2 ) اما طولى نكشيد كه وى تصميم خود را شكست و اعضاى ششگانهء شورا را برگزيد و امر امّت را به آنها سپرد و نظر آنان را بر همهء مسلمين تحميل كرد و بدين گونه امر خلافت را زنده و مرده ، بر گردن گرفت . ( 3 ) « ابن ابى الحديد » مىگويد : « چه چيزى در قبول مسئوليت بيش از اين تواند بود و چه فرقى است ميان اينكه مسئوليت آن را اين گونه بر گردن گيرد كه شخصى را عينا تعيين كند و يا اينكه آنچه را انجام داد ، به انجام رساند از منحصر ساختن و ترتيب قايل شدن . . . « 1 » » . ( 4 ) عمر در كنار اعضاى شورا عمر ، اعضاى شورايى را كه خود انتخاب نموده و پاك دانسته و ادعا نموده بود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در مورد آنها فرموده است : آنها اهل بهشت هستند ، فرا خواند « 2 » جز اينكه هنگام فراهم آمدن آنان ، شديدترين و سخت‌ترين انتقادات را متوجه

--> ( 1 ) شرح نهج البلاغه 12 / 260 . ( 2 ) ابن اثير ، الكامل 3 / 66 .